Milyem Farkı Doğru Bir Kazanç mı?

Bir meslektaşımızın sorusu bu yazımızın konusudur. Soru şöyle:

Altı eşya hadisine göre altının altın ile alım satımının eşit olması gerekiyor. İmalatçı esnafı işçiliği 0,916 milyeminin üzerine ilave ediyor. İlave dilen işçilik milyemi ise milyemdeki eşitliği fazlalaştırıyor, bu fazlalık ise “fazlalık faiz”ine giriyor mu? Diğer yandan kuyumcu kendi kârını milyem olarak eklemesi doğru mudur, hadise ters düşer mi?

İslâm’da Kuyumculuk kitabımızın hazırlanması aşamasında görüştüğümüz hocalara sorduğumuz önemli sorulardan birisi de bu konudur. 22 ayar bileziğin 0,916 milyeminin üzerine işçilik milyemi olarak meselâ 0,010 milyem ekleyerek 0,926 milyemden satış işlemi yapılıyor. Bu muamele doğru mudur?

Evvelâ alıcı ve satıcı 0,916 milyemin üzerindeki fazlalık olanın faiz değil işçilik milyemi olduğunu bilerek ve kabul ederek işlem yapıyorlar. Buradaki işçilik fazlalığı şekil olarak benzese de özde faiz değildir. Emeğin karşılığı olan bir bedeldir.

Sorunun ikinci kısmında bahsedilen konu bundan ayrıdır. Kuyumcu kendi maliyet ve kârını hesaplayıp satacağı bileziğin maliyet milyeminin üzerine kâr milyemini de ilave ederek işlem yapması elbette faize girmez ve girmemelidir de. Bunlar kuyumculuk mesleğinin teknik hesaplarıdır, haksız bir kazancın hesaplaması değildir. Bahsedilen konuyu, altın değişimlerinin eşitliğini, şekle dikkat etmekle beraber özde aramak gerekir.

Biz burada farklı bir konuya dikkat çekmek isteriz. Bilezik imalatçısı 22 ayar bileziğin satışında orijinal milyemi olan 0,916 milyemi alır ve üzerine işçilik milyemini ekler satar. İmalatını yaptığı bileziği müşterisinden alırken hurda olarak 0,912’den hesap görür. Bu uygulamada alım satım arasındaki fark, hadise uymuyor ve eşitsizlik gibi gözüküyor. Hadisin tatbikini bu noktada ararken, alım satımı yapanları uyarmak gerekir. Yani “Ey imalatçı kardeşim! Bana verdiğin bileziğini 0,916’dan verirken aynı bileziğini 0,912’den alıyorsun. Sorarım sana, bileziğinin milyeminden şüphen mi var?” deriz. Eğer fireyi hesaplıyorlarsa onu zaten işçiliğin içerisine dâhil ederek hesaplıyorlar. Hem alıştan ve hem de satıştan kâr, kabul edilebilir değil doğrusu ve ancak Allah kanaat versin denilir.

Perakendeci esnafı tepkisini münasip lisanla dile getirmelidir. Bazı imalatçılarımız ürünlerini orijinal milyeminden aldıklarını biliyoruz ve bu uygulamalarından dolayı tebrik ve takdir ediyoruz. Bu kardeşlerimizi diğerlerine emsal gösteriyoruz.

İmalatçı esnafı, imalatını yaptığı ürünü, orijinal milyeminden almayı kabul edebilir, ancak burada haklı bir sorusu olacak. İmalatını yapmadığı ürünlerin milyemine nasıl güvenecek ki orijinal milyeminden alabilsin? Bu güvenin oluşmasında mesleki teşekküllere, dernek ve odalara sıkı denetleme görevi düşmektedir. Denetlemeler ne kadar sıkı olursa olsun vicdan polisi etkili olmadıktan sonra kişinin dışındaki tedbirin bir faydasının olmayacağı ayrı acı bir gerçeği de unutmamak lâzım.

Bu vesile ile selam dua ve muhabbetlerimi iletir, hayırlı kazançlar dilerim.

Mehmet Çetin

30.11.2018 (Tadilat 15.01.2025)