Yayınlayan: Kader varsa niçin sorumluyum?
Kader varsa insan yaptığı işlerden gerçekten sorumlu mudur?
Kader var mıdır? Evet vardır hem de insanın irade ve tercihi, kaderin varlığını gösterir. Kulun, nasıl davranacağını Allah’ın bilmesi ve takdiri, kaderdir. Dolayısıyla kader, iradeyi gerekli kılarken; irade de kaderin varlığını şart kılar. Bu iki kavram birbirini telif eder ve teyid eder, birbirine destek verir.
Bediüzzaman, kadere “İlm-i İlâhî” zaviyesinden bakarak meseleyi Ehl-i Sünnet ekseninde esasa bağlar hem de iradeye hürriyet bağlamında zihni kavramaya yaklaştırır.
İrade, kesinlikle kadere bağlı olsa idi, tercih hakkı söz konusu olmayacak, rüzgârda savrulan yaprak misali kaderin kulvarında yuvarlanan, esir düşen bir hâli olacaktı, bu ise Ehl-i Sünnet yaklaşımının haricindeki Cebrî anlayışa götürür.
Kışlaya yeni giren acemi erleri, tecrübeli gözüyle süzen komutan, her birisinin davranışlarını tahlil ettiği ve onlar hakkındaki kanaatini ihtiva eden notlarını yazar ve bir kenara koyar. O erlere vazife taksimi yapılıp, herkesin bölümü belli olur. Bir içtimada komutan o yüksek sesiyle şöyle der:
–Kıymetli evlâdlarım, sizin ilk geldiğiniz gün, ben sizi uzaktan tek tek izledim ve her birinizin davranışlarına bakarak hangi bölüme uygun olduğunuzu bildirir notlarımı almıştım, der ve erata tek tek okur.
Mutfak bölümü en ağır bölümdür ki askerlik yapanlar bilir. Aynı zamanda çöp toplama vazifesi de diğerleri içinde en ziyade kokanı, pisliğe bulaşanıdır. İşte bu iki kısımdaki erlerden ikisi öne fırlayıp tekmil verdikten sonra şöyle der:
-Komutanım! Siz o notları yazdığınız için ben çöpçü oldum. Yazmasaydınız olmayacaktım.
Sadece komutan değil, içtima alanındaki diğer eratta gülerek cevap verirler.
Son derece gelişmiş uzay gözlem cihazını; gökyüzünde, dünyayı bütünüyle gördüğü bir noktada var sayalım. İleri teknoloji ile donatılmış bu küçük istasyondaki aktif bulunan kameralarla, yeryüzünün her tarafındaki hareketlilik, ses ve hâdisleri izleyip, kaydeder.
Şimdi bu noktada sorumuz şudur: O istasyonun ana ekranındaki görüntüler olduğu için mi dünyada hareketlilik oluyor? Yoksa, yeryüzündeki hareketlilik olduğu için mi ana ekrana yansıyor?
Unutmayalım ki yüksek hakikatler temsillerle akla yaklaştırılır. Her temsil, hakikati bütünüyle ifade etmez ama maksadı anlatmaya yeter.
İşte dünyadaki hareketlilik ile ekrandaki yansımalar birbirini isbat eden iki ayrı unsurdur. Bu tespit, irade kadar kaderin, kader kadar da iradenin varlığını anlatan bir ifadedir.
Diğer taraftan, misaldeki ana ekrana düşen yansımalardan dolayı yeryüzündekiler, sorumluluğu ekrana veremeyeceği çok açık bir hakikattir. Yeryüzünde hareket olduğu için, o hareket ekrana yansımaktadır.
Buradaki ekran, İlâhî ilmi anlamaya bir misaldir.
Taallûk meselesi
Burada bir taallûk meselesi var, onu açmak gerekecek. Kulun nasıl hareket edeceğini Allah, ezelî ilmi ile bilmektedir ve bu ilmi de doğrudan kulun iradesiyle alâkalıdır, ilgilidir. Hatta bu taallûk öylesine gerçekçidir ki, kul, nasıl hareket edecekse, iradesi nasıl olacaksa, tercihi ne yönde olacaksa o ezelî ilim de öylesine tetabuk ediyor, uygun oluyor, doğrudan ilgili ve alâkalı oluyor.
Bağlı olma, bağlılık, ilgi, bağ ve ilişik manalarını ifade eden taallûk; Allah’ın takdirinin, bilmesinin, kulun iradesiyle doğrudan alâkalı olduğu ve cüz-i ihtiyârî ile her ne yapılacaksa onunla doğrudan örtüştüğü, nasıl olacaksa onunla ilgili olduğu, bilindiği demektir.
“Malûm nasıl bir keyfiyet üzerine olursa, ilim öylece taallûk eder.”[1]
“Abdin ihtiyarından neş’et eden bir fiile ilm-i ezelînin taallûku …”[2] 7. ayet
“İlm-i İlâhî, ihtiyarımıza taallûk etmiş.” [3]
Nasıl olacak, öyle taallûk ediyor
İşte bir başka kader ile iradenin bağlantı noktasını anlatan ifade: “Nasıl olacak, öyle taallûk ediyor.”[4]
Kulun nasıl hareket edeceği ile Allah’ın bilmesi doğrudan birebirdir.
Burada problem olan konu şudur; kul, taallûk konusunda zaman ve mekânı aşamamaktadır. Zaman sıralamasıyla meydana gelen kulun fiillerini Allah’ın zamansız bilmesi, zamana bağımlı olan kul tarafından anlaşılmamaktadır.
Emsali ifadeleri çoğaltabileceğimiz bu tespitlerden anlaşılıyor ki, ezelî ilim, kulun iradesi ile doğrudan alâkalıdır. Kulun cüz- iradesiyle yapacağı her şeyi Allah, ilmiyle bilip, alâkadar olmaktadır.
Taallûk kelimesine yakın manada olan teveccüh kelimesi de kader-irade bağlamında kullanılır. Kulun iradesi nasıl gerçekleşecekse Allah’ın ilminin teveccühü de öyledir, demek mümkündür.
Teveccüh; Bir tarafa doğru yönelme, doğrulma[5] manasında olup, irade nasıl gerçekleşecek ise İlâhî ilim de o yöndedir, denilebilir.
Şimdi bütün bu ifadelerin ardından kader varsa; insan, yaptığından niçin sorumlu olsun, sorusunu bir daha düşünelim. Şöyle de ifade edilebilir bu sual: Allah, kulun nasıl hareket edeceğini biliyorsa, kul bu hareketinden niçin sorumlu olsun, demeye gelir.
Acemi askerlerin hareketlerinden tecrübî ilmi ile ilmini ifade eden komutanın, o askerlerin kendi tarzlarına uygun vazife almaları sorumluluğunu komutana ilminden dolayı vermek gibi, saçma bir hâl oluyor.
Sorumluluktan kaçan, başkalarına havale etmekle ancak kendini aldatır.
Mehmet Çetin
06.01.2026 Karşıyaka, İzmir
[1] Bediüzzaman Said Nursi, İşârâtü’l-İ’caz (2017), s. 94 (Bakara 7. Ayetin tefsiri)
[2] Bediüzzaman Said Nursi, İşârâtü’l-İ’caz (2017), s. 94 (Bakara 7. Ayetin tefsiri)
[3] Bediüzzaman Said Nursi, Sözler (2016), s. 527
[4] age
[5] https://lugatim.com/s/TEVECC%C3%9CH
Bu yazımız İngilizceye tercüme edilerek
https://www.masternursi.com/if-there-is-destiny-why-am-i-responsible/
bu linkte yayınlanmıştır.
Buraya İngilizcesini alıyoruz:
If There Is Destiny, Why Am I Responsible?
Post author:Master Nursi Team
Post published:03.04.2026
Post category:Blog
Post comments:0 Comments
If there is destiny, is a human truly responsible for the deeds he performs?
Is there destiny? Yes, there is. Moreover, a person’s will and choice themselves show the existence of destiny. Allah’s knowing and determining how the servant will act is destiny. Therefore, while destiny necessitates will, will also necessitates the existence of destiny. These two concepts reconcile and confirm each other; they support one another.
Destiny and Will
Bediuzzaman, by looking at destiny from the perspective of “Divine Knowledge (Ilm-i Ilahi),” grounds the matter on the basis of Ahl al-Sunnah, and also brings it closer to the mind in the context of freedom of will.
If will were absolutely bound to destiny, there would be no right of choice; it would be a state like a leaf blown in the wind, rolling in the lane of destiny and falling captive. This, however, leads to the deterministic (Jabri) understanding outside the Ahl al-Sunnah approach.
A commander, observing the new recruit soldiers entering the barracks with an experienced eye, analyzes each of their behaviors and writes notes containing his opinions about them, then sets them aside. Duties are assigned to those soldiers, and everyone’s section becomes clear. In an assembly, the commander says loudly:
“My dear children, on the first day you arrived, I observed each of you from a distance one by one, and by looking at your behaviors, I had taken notes indicating which section you were suitable for,” and then reads them one by one to the soldiers.
The kitchen section is the heaviest section, as those who have done military service know. At the same time, the duty of garbage collection is the most foul-smelling and dirtiest among the others. From these two sections, two soldiers step forward and, after reporting, say:
“My commander! Because you wrote those notes, I became a garbage collector. If you hadn’t written them, I wouldn’t have become one.”
Not only the commander, but also the other soldiers in the assembly area respond with laughter.
Let us suppose a highly developed space observation device exists at a point in the sky where it sees the world entirely. With the active cameras in this small, technologically advanced station, the movements, sounds, and events everywhere on earth are observed and recorded.
Now, at this point, our question is this: Is there movement in the world because the images exist on the main screen of that station? Or do the images appear on the main screen because there is movement on earth?
Let us not forget that high truths are brought closer to the mind through representations. Every representation does not express the whole truth, but it is sufficient to convey the intended meaning.
Thus, the movement in the world and the reflections on the screen are two separate elements that prove each other. This determination is an expression that explains the existence of destiny as much as will, and the existence of will as much as destiny.
On the other hand, it is a very clear truth that those on earth cannot assign responsibility to the screen because of the reflections appearing on it. Since there is movement on earth, that movement is reflected on the screen.
READ: 12 Life Lessons I Learned from Cats
The screen here is an example to understand Divine knowledge.
The Matter of Taalluq (Relation)
Here there is a matter of taalluq (relation/connection), and it needs to be explained. Allah knows with His eternal knowledge how the servant will act, and this knowledge is directly related to the servant’s will. In fact, this taalluq is so real that however the servant will act, whatever his will will be, in whichever direction his choice will be, that eternal knowledge corresponds exactly to it, becomes suitable to it, and is directly related and connected to it.
Taalluq, which expresses meanings such as being connected, relation, link, and attachment, means that Allah’s determination and knowledge are directly related to the servant’s will, and whatever will be done with partial free will corresponds exactly to it—however it will be, it is known in that way.
“If the known is upon a certain quality, knowledge taalluq to it in that way.”
“The taalluq of eternal knowledge to an act that arises from the servant’s choice…” (Al Bakara verse 7 Comments)
“Divine knowledge has taalluq to our choice.”
As It Will Be, So It Taalluq
Here is another expression explaining the connection point of destiny and will: “As it will be, so it taalluq.”
How the servant will act and Allah’s knowing are directly one-to-one.
The problematic point here is this: the servant cannot transcend time and space regarding taalluq. Allah’s timeless knowing of the servant’s actions, which occur in temporal sequence, is not comprehended by the servant who is bound to time.
From these determinations, which we could multiply with similar expressions, it is understood that eternal knowledge is directly related to the servant’s will. Everything that the servant will do with his partial will is known by Allah with His knowledge and is related to it.
The word tawajjuh, which has a meaning close to taalluq, is also used in the context of destiny and will. It can be said that however the servant’s will will occur, the direction of Allah’s knowledge is also in that way.
Tawajjuh means turning toward a direction, inclining toward something. Thus, however the will will occur, Divine knowledge is in that direction.
Now, after all these expressions, if there is destiny, let us reconsider the question: why should a person be responsible for what he does? This question can also be expressed as: if Allah knows how the servant will act, why should the servant be responsible for that action?
It would be like assigning responsibility to the commander because of his knowledge, when he merely expressed his experiential knowledge of the recruits’ behaviors and they took duties suitable to their own dispositions—an absurd situation.
One who escapes responsibility only deceives himself by attributing it to others.